Taalfaqs

Ferdinand de Tweede, een Duitse koning uit de 13de eeuw, liet voor een experiment een paar baby's naar het hof komen. Ze werden verzorgd, maar niemand mocht tegen hen spreken. Het resultaat was ontredderend: alle baby's stierven.

Waar kan je een antwoord op je taalvragen vinden? Om het overzichtelijk te houden, zijn de taalvragen ondergebracht in hoofdstukken. Je kan ze aanklikken in het uitklapmenu bij "taalfaqs". Soms zal het nodig zijn om meerdere hoofdstukken te raadplegen. Zo vind je onder "stijl" het antwoord op "korte of lange zinnen?", maar dit had ook onder "zinsbouw" kunnen staan.

0p deze pagina vind je onder de rubriek hulpmiddelen beknopt handige links, tips en spelen. Veel voorkomende taalfouten die met weinig uitleg verholpen kunnen worden, vind je op deze pagina onder trefwoorden.

Vooraleer je hem afgeeft, controleer je je gip-bundel goed op taalfouten. Je vindt ze wanneer je volgende trucjes gebruikt:

  • Laat een vers geschreven tekst even rusten vooraleer je hem controleert op taalfouten
  • Lees je tekst hardop
  • Maak gebruik van een evaluatielijst
  • Laat iemand anders je tekst lezen

Bedenk dat een degelijke brontekst weinig of geen taalfouten bevat. Dit is een extra argument om goede bronnen te raadplegen, het inspireert je om zelf een juist taalgebruik aan te wenden.

In de top 1000 vind je een lijst van de woorden die leerlingen fout hebben geschreven.

Hulpmiddelen

Hulpmiddelen     top    

Evaluatielijst teksten

Hulpmiddelen     top    

Nederlandse grammaticale termen in andere talen

Zeggen de begrippen "onderwerp" en "bijvoeglijk naamwoord" jou niets en heb jij leren werken met de termen "subject" en "adjectief", bekijk dan deze site !. Je vindt er de Nederlandse en de Latijnse termen. Kevin Vermassen geeft je een overzicht van de Nederlandse, Franse en Engelse ! termen.

Hulpmiddelen     top    

Schrijfkaders

In een beginfase kunnen schrijfkaders je beslist op weg helpen, bijvoorbeeld bij het formuleren van een mening. Probeer na verloop van tijd wel enige creativiteit aan de dag te leggen. Het voorbeeld hiernaast en andere schrijfkaders vind je op de portaalsite van pav, bij basistaal ! of Riet De Vos !.






Hulpmiddelen     top    

Spelling: van wartaal naar waartaal

Ga met oefendictees ! na of je een kei bent in spelling.

Is het belangrijk om juist te spellen? Volgens deze ! site niet, maar echt "vlot leezn doet het tcoh neit". Bovendien kunnen het weglaten van letters, spaties, e.a. wel voor een verschil in betekenis zorgen. Enkele voorbeelden:

  • Ik heb een vriend.
  • Ik heb geen vriend.
  • Dat leg je haar fijn uit.
  • Dat leg je haarfijn uit.
  • De beul onthoofd.
  • De beul onthoofdt.
  • Vrienden nodigen je uit voor een workshop 'naakt modeltekenen'. Wat doe je? Misschien een kijkje nemen op de website spatiegebruik !

Wat er met je sollicitatiebrief vol fouten gebeurt, lees je in dit krantenartikel!

De juiste spelling van de woorden vind je o.m.

Ben je nog niet overtuigd van het belang van een juiste spelling, luister dan even naar de woorden van cabaretier en schrijver Kees van Kooten: "In 500 voor Christus zei Confucius al: als er in het taalgebruik een fout gebeurt, dan betekent het dat wat men zegt, niet is wat men bedoelt. En dan kunnen er geen goede zaken ontstaan. En als er geen goede zaken ontstaan, gaan kunst en moraal ten onder. En dan kan er geen juiste rechtspraak gebeuren. En als er geen juiste rechtspraak is, dan weet het volk niet wat het moet doen."

Ter ondersteuning van deze filosofische gedachte geeft Kees van Kooten enkele concrete voorbeelden:

  • "Van slavernij verdacht Brits echtpaar op borgtocht vrij." Dat is toch erg? Die mensen zijn al slaven geweest en werden nadien in de gevangenis gezet! Natuurlijk niet, dat moest zijn: "Van slavenhouderij verdacht Brits echtpaar..."

  • "Taalhervormer Paardekooper schreef liever sjem als jam." Hier wordt precies het omgekeerde gezegd van wat bedoeld wordt: "Taalhervormer Paardekooper schreef liever sjem dan jam."

  • "Er is geen kapvergunning voor nodig, mits ze op de lijst met waardevolle bomen staan." Dus je mag die bomen kappen. Mits is dus fout gebruikt: "Er is geen kapvergunning voor nodig, tenzij ze op de lijst met waardevolle bomen staan."

Van Kooten besluit: Ik wil geen mopperman zijn, maar kwade advocaten en aannemers kunnen door slordig taalgebruik wel aan iets ontsnappen. Ook ministers of gemeenteraden of banken doen dat. Men probeert indrukwekkend te schrijven en daardoor wordt het wartaal. Mijn kreet is maar één lettertje verschil: 'Van wartaal naar waartaal'."

Nog enkele voorbeelden van leerlingen

  • "Een 'bevriezing van het conflict' sluit niet uit dat ze de strijd dan zullen stoppen." Hier wordt precies het omgekeerde gezegd van wat bedoeld wordt: "Een 'bevriezing van het conflict' sluit niet uit dat ze verder zullen strijden."

Hulpmiddelen     top    

Spellingchecker

Met volgende programma's kan je de spelling van je teksten controleren:

Hulpmiddelen     top    

Taaladvies

Taaladvies en taalkwesties vind je op volgende sites:

Hulpmiddelen     top    

Taalbad

Wanneer je nog heel veel problemen met het Nederlands hebt, volg je het best een taalbad. Neem hiervoor contact met een van de volgende organisaties of maak gebruik van een van de volgende sites:

Hulpmiddelen     top    

Theorie en oefeningen

Voor een eenvoudige uitleg en interactieve oefeningen kan je op volgende sites terecht.

Hulpmiddelen     top    

Woordenlijsten oefenen

Woordenlijsten oefenen kan je met:

Hulpmiddelen     top    

Trefwoorden

Trefwoorden     top    

Aan elkaar of los

Aaneenschrijven van werkwoorden.

Twijfel je eraan of een werkwoord al dan niet aaneen wordt geschreven, raadpleeg dan de woordenlijst ! .

Enkele voorbeelden van werkwoorden die je aaneenschrijft:

Aan elkaar of los    Trefwoorden     top    

Er, hier, daar, waar met een voorzetsel, erop of er op.

Schrijf er, hier, daar, waar vast aan het voorzetsel waar je het mee combineert wanneer dit niet bij het werkwoord hoort.
raadpleeg taaltips van taalpartners ! voor meer uitleg.

Voorbeeld:
Het komt erop neer dat je minder moet betalen.

Aan elkaar of los    Trefwoorden     top    

Ervan of er van.

Een verklaring vind je op taaltelefoon !

Voorbeeld:
  • Wat vind je er van?

  • Wat vind je ervan?

Aan elkaar of los    Trefwoorden     top    

Ervoor of er voor.

In de twee voorbeeldzinnen vind je een verschillende schrijfwijze voor er-voor Een verklaring vind je op taaltelefoon !

Voorbeeld:
  • De strengere activeringspolitiek zorgt ervoor dat werkgevers meer dan vroeger geconfronteerd worden met zogenaamde schijnsollicitanten.

  • Hij zorgt er voor de begeleiding van de sollicitanten.

Aan elkaar of los    Trefwoorden     top    

Hetzelfde, combinaties met zelfde

Deze zelfde en zo'n zelfde worden los geschreven, andere combinaties met zelfde worden aan elkaar geschreven,
raadpleeg taaladvies ! voor meer uitleg.

Voorbeeld:
Hetzelfde probleem dreigt de Vlaamse energiefacturen te doen stijgen.

Aan elkaar of los    Trefwoorden     top    

Hieronder

Hier onder en hieronder kunnen beide, de schrijfwijze hangt van de context af. Dit geldt ook voor andere combinaties met hier, zoals: hiermee, hierom, hierin,...
Raadpleeg de taaltelefoon ! voor meer uitleg.

Voorbeeld:
Klik op de bijlage hieronder.

Aan elkaar of los    Trefwoorden     top    

Samenstellingen, zoals wapenstilstandsonderhandelingen

In het Nederlands schrijf je in samenstellingen de woorden zoveel mogelijk aan elkaar, dus: tafeltennis, lievelingsvak, praktijkklas. Zo kan je tot heel lange woorden komen, zoals wapenbeheersingsbesprekingen. Meer uitleg en oefeningen vind je op de volgende sites:

Dit wordt verder uitgediept in het thema "welkom".

Aan elkaar of los    Trefwoorden     top    

Aardrijkskundige namen

Zijn "Azerbeidzjan" en "Middellandse Zee" juist geschreven? Hoe heten de inwoners van Montenegro en van Lessen? De antwoorden op deze vragen vind je op volgende sites:

Dit wordt verder uitgediept in het thema wereldburger".

Trefwoorden     top    

Afbreken, splitsen

Soms is je regel te kort voor het laatste woord. Je moet dit woord dan afbreken of splitsen. Dit doe je door het plaatsen van een koppel- of afbreekteken! op de juiste plaats. Ben je geen kei in het afbreken of splitsen van woorden, dan kan je voor theorie en oefeningen terecht bij de theoretische uitleg van de woordenlijst !. Theorie, voorbeelden en oefeningen vind je eveneens bij Kevin Vermassen. Bij twijfel kan je steeds de woordenlijst van de Nederlandse taal raadplegen. Daar krijg je ook de plaatsen aangegeven waar je een woord mag afbreken.

Voorbeeld: afbreken [af·bre·ken], ww., brak af, afgebroken [af·ge·bro·ken] .

Wat denk je van volgende zin uit een krantenartikel?
Steungrootouders vervullen op hun beurt een niet onbelangrijke functie naast de opvoe-
drol van de ouders...

Dit wordt verder uitgediept in het thema "welkom".

Trefwoorden     top    

Adjectief of bijvoeglijk naamwoord

Het bijvoeglijk naamwoord of adjectief zegt iets meer over een zelfstandig naamwoord.

Theorie en oefeningen vind je o.m. bij Kevin Vermassen !.

Trefwoorden     top    

Verbuigen

Soms moet je een adjectief verbuigen. Waarom het een slim meisje, maar een slimme jongen is, lees je hier ! Je vindt er eveneens een oefening.

Je volgt de regels meestal ! ook bij een opsomming van adjectieven.
Voorbeeld: Een lekker rood appeltje, een lange en magere jongen.


Extra oefeningen:

Heel of hele?

Voorbeeld: Ze vertelde de hele klas dat het een heel leuke ervaring was.

Hele uit de vorige zin is een bijvoeglijk naamwoord of adjectief. Heel uit de voorbeeldzin is een bijwoord ! of adverbium.

Theorie, voorbeelden en oefeningen over het onderscheid tussen heel en hele vind je op taalblad. !

Voorbeeld: Het was een leuke ervaring om bij mensen met een handicap te staan.

Dit wordt verder uitgediept in het thema "welkom".

Bijwoord

Met een bijwoord zeg je iets van een bijvoeglijk naamwoord ! , een ander bijwoord, een werkwoord ! of een zin ! .

Theorie en oefeningen vind je o.m. bij Kevin Vermassen !.

Bijwoord    Trefwoorden     top    

C of k

Je schrijft praktisch, maar practicum. Voor de Nederlandse k-klank gebruiken we meestal de letter k. In woorden met een vreemde oorsprong wordt heel dikwijls de letter c gebruikt.

Dit wordt verder uitgediept in het thema "welkom".

Trefwoorden     top    

Eigennamen

Eigennamen zijn zelfstandige naamwoorden. Ze verwijzen naar de eigen, specifieke naam van een persoon, straat, plaats, land, merk enz. Je schrijft eigennamen met een hoofdletter, dit in tegenstelling tot de soornamen. Soms wordt een eigennaam een soortnaam, dit is bijvoorbeeld gebeurd met de pampers.

Meer uitleg en oefeningen over eigennamen vind je bij Kevin Vermassen !

Voor de schrijfwijze van een beperkt aantal eigennamen, zoals bijv. "Pamela Anderson Lee" kan je terecht op de website van de VRT.

Dit wordt verder uitgediept in het thema "welkom".

Trefwoorden     top    

Ei of ij

Er bestaan geen regels voor het gebruik van ei of ij in een woord.
De spelling van woorden met ei ('korte ei') of ij ('lange ij') hangt af van de etymologie van het woord. Je vindt dit terug in etymologische woordenboeken !
" Wat wij vandaag op verschillende wijze schrijven maar op dezelfde manier uitspreken (bijvoorbeeld leiden en lijden), werd vroeger ook op verschillende wijze uitgesproken (bijvoorbeeld in de middeleeuwen le(i)den en liden). In veel dialecten zijn deze uitspraakverschillen vandaag nog te horen. Bij twijfel over de juiste spelling biedt de Woordenlijst ! uitsluitsel.
(Bron: Taalunie !
Voor werkwoorden kan je een ezelsbruggetje gebruiken. Sterke werkwoorden! schrijf je meestal met ij, bv. lijden in de betekenis van pijn lijden. In de verleden tijd wordt dit leden pijn. Daar tegenover staat het zwakke werkwoord leiden, bv. een groep leiden, in de verleden tijd is dit leidde de groep. Zoals reeds aangehaald gaat dit meestal maar niet steeds op, bv. twijfelen, twijfelde schrijf je toch met een ij.

  • Oefeningen

Dit wordt verder uitgediept in het thema "welkom".

Trefwoorden     top    

Eind-n: alle/allen

Trefwoorden     top    

i of ie

Dit wordt verder uitgediept in het thema "werkstuk".

Trefwoorden     top    

Getallen

  • Hoe schrijf je getallen voluit?
  • Wanneer schrijf je getallen voluit?
  • Hoe schrijf je getallen in een tekst?
  • Hoe schrijf je getallen in een samenstelling?
  • Klik hier om de inhoud open te klappen.

    Wat is juist: 80-jarig of 80 jarig? 80-jarig, met streepje, is juist. Het geheel vormt een samenstelling. Samenstellingen worden zo veel mogelijk aaneengeschreven, maar tussen een cijfer en de rest van de samenstelling moet een streepje staan. Ook tachtigjarig is mogelijk. Omdat het getal nu uitgeschreven wordt, is er geen reden om een streepje in te voegen. Bij lage getallen heeft het uitschrijven in letters meestal sterk de voorkeur (achtbaan) en bij hele tientallen vaak ook (tachtigjarig, tachtigmaal). Zie voor de criteria voor het wel of niet uitschrijven van getallen het advies over getallen in letters of cijfers. Meer voorbeelden van samenstellingen met een cijfer: 1-armig (eenarmig) (de 1-armige bandiet) 1-benig (eenbenig) (een 1-benige voetballer) 1-bloemig (eenbloemig) (een 1-bloemige anjer) 1-cellig (eencellig) (een 1-cellig organisme) 1-daags (eendaags) (een 1-daagse reis) 1-eiig (eeneiig) (een 1-eiige tweeling) 10-tonner (tientonner) 100-ponder (honderdponder) 1000-jarig (duizendjarig) (een 1000-jarig rijk) 12-delig (twaalfdelig) (een 12-delige serie) 12-hoek (twaalfhoek) 12-kops (twaalfkops) (een 12-kops koffiezetapparaat) 12½-jarig (twaalfenhalfjarig, twaalf-en-een-halfjarig) (een 12½-jarig jubileum) 14-daags (veertiendaags) (een 14-daagse vakantie) 16-tallig (zestientallig) (het 16-tallig stelsel) 17e-eeuws (zeventiende-eeuws) (een 17e-eeuws schilderij) 2-persoons (tweepersoons) (een 2-persoons hoeslaken) 2-steens (tweesteens) (2-steens metselwerk) 2-stelig (tweestelig) (een 2-stelige spitvork) 2-talig (tweetalig) (een 2-talige opvoeding) 24-urig (een 24-urige werkweek) 25-jarig (een 25-jarig jubileum) 3-baans (driebaans) (een 3-baans snelweg) 3-duims (drieduims) (een 3-duims brandweerslang) 3-koppig (driekoppig) (een 3-koppig monster) 3-voudig (drievoudig) (een 3-voudige draai om de lengte-as) 3e-rangs (derderangs) (een 3e-rangs filmacteur) 36-urig (een 36-urige werkweek) 4-hoofdig (vierhoofdig) (een 4-hoofdige directie) 4-voudig (viervoudig) (een 4-voudig kampioen) 40-urig (veertigurig) (een 40-urige werkweek) 5-jarige (vijfjarige) (een 5-jarige overeenkomst) 6-persoons (zespersoons) (een 6-persoons vakantiehuisje) 65-plusser (vijfenzestigplusser) 7-klapper (zevenklapper) 8-baan (achtbaan) 8-ponder (achtponder) 8-urig (achturig) (een 8-urige werkdag) 80-plusser (tachtigplusser) 9-ponder (negenponder) 90-plusser (negentigplusser) 100-jarig (honderdjarig) (de Honderdjarige Oorlog) 100-jarige (honderdjarige) 100-plusser €20-biljet, €50-biljet D66-fractie laat-17e-eeuws (laatzeventiende-eeuws) (een laat-17e-eeuws kunstwerk) vroeg-19e-eeuws (vroegnegentiende-eeuws) (een vroeg-19e-eeuws kunstwerk) In combinaties als 2 duizend, 3 miljoen en jaren 80 komt overigens geen streepje, maar een spatie, net als in 1 april. In samenstellingen als 2-duizendmetergrens, 3-miljoeneuroprijs, jaren-80-serie en 1-aprilgrap wordt volgens de witte spelling wel een streepje geplaatst. Zo wordt duidelijk dat alle onderdelen één geheel vormen. In tweeduizendmetergrens, driemiljoeneuroprijs, jarentachtigserie en eenaprilgrap is het invoegen van een streepje weer niet nodig. De officiële spelling schrijft een spatie voor in 2 duizendmetergrens, 3 miljoeneuroprijs, jaren 80-serie en 1 aprilgrap, maar kiest daarnaast eveneens voor tweeduizendmetergrens, driemiljoeneuroprijs, jarentachtigserie en eenaprilgrap. In de witte spelling worden 24-urige werkweek en 24-uursservice hetzelfde behandeld; volgens de officiële spelling zijn 24-urige werkweek en 24 uursservice verschillende gevallen

  • Rangtelwoorden
  • Oefeningen

Dit wordt verder uitgediept in het thema "werkstuk".

Trefwoorden     top    

Klinkers en medeklinkers, enkel of verdubbelen

Het Nederlandse alfabet kent 5 klinkers (a, e, i, o en u). De andere letters van het alfabet zijn medeklinkers.

Een (mede)klinker meer of minder zorgt voor een betekenisverschil. Zo wil je voor je huis wel een boom, maar geen bom.
Een patiënt die zich wil legen, ga je niet leggen, tenzij je graag bedden opmaakt.

Dit wordt verder uitgediept in het thema "Welkom".

Trefwoorden     top    

Meervoud

Het meervoud van een woord vind je in het woordenboek. Voor de algemene regels en oefeningen kan je terecht op taalblad en bij neandertaal ! . Enkele speciale gevallen en extra oefeningen komen in de volgende lijst aan bod.

Dit wordt verder uitgediept in het thema "Welkom".

Trefwoorden     top    

cafés en andere woorden op é

Een woord dat eindigt op een e met een accent aigu (é) heeft gewoon een meervouds-s, zoals in cafés en satés. Raadpleeg taaladvies ! voor meer uitleg.

Meervoud    Trefwoorden     top    

Oefeningen

Meervoud    Trefwoorden     top    

Substantief of zelfstandig naamwoord: bv. de auto

Trefwoorden     top    

Trappen van vergelijking: groot, groter, grootst

Dit wordt verder uitgediept in het thema "Welkom".

Trefwoorden     top    

Tussenletter

Je schrijft geboorteplaats zonder tussenletter omdat dit woord twee meervouden heeft: geboorten en geboortes. Het woord gehandicapte kent maar één meervoud, namelijk gehandicapten. Daarom gebruik je in een samenstelling met dit woord een tussenletter,bv. gehandicaptenzorg.

Dit wordt verder uitgediept in het thema "welkom".

Trefwoorden     top    

Uitheemse woorden

Baby, vacant, stress,... zijn voorbeelden van uitheemse woorden. Zoals je kan vaststellen volgen ze andere spelregels, bekijk hiervoor de theorie.

Dit wordt verder uitgediept in het thema "welkom".

Trefwoorden     top    

Verkleinwoorden

Dit wordt verder uitgediept in het thema "welkom".

Trefwoorden     top    

Uitspraak

Zeg heel vlug na elkaar "zes geiten onder tafel", wat valt je op?

Hoe spreek je "curriculum vitae" uit? Voer het in op deze site van de acapela-group en luister naar de uitspraak. In het woordenboek ! (uitspraakwoordenboek) of op de site van de VRT vind je ook altijd informatie over de juiste uitspraak. Voor anderstaligen is deze site van dutchgrammar over de uitspraak in het Nederlands beslist een aanrader.

Dit wordt verder uitgediept in het thema "wereldburger".

Trefwoorden     top